Siyosiy huquqlar: Mohiyati va tushunchasi

• Birinchi avlod inson huquqlari: Siyosiy huquqlar fuqarolik huquqlari bilan birgalikda 'birinchi avlod' huquqlarini tashkil etadi va shaxsning davlat hokimiyati bilan munosabatlarini tartibga soladi. • Fuqarolik maqomi bilan bog‘liqlik: Aksariyat siyosiy huquqlar (saylov huquqi, davlat xizmatiga kirish) faqat tegishli davlat fuqaroligiga ega bo‘lgan shaxslarga beriladi. • Hokimiyatni legallashtirish vositasi: Fuqarolarning siyosiy ishtiroki xalq hokimiyatchiligi prinsipini amalda ro‘yobga chiqaradi va davlat organlari faoliyatining qonuniyligini ta’minlaydi. 1-avlod — Fuqarolik va siyosiy huquqlar 2-avlod — Iqtisodiy va ijtimoiy huquqlar 3-avlod — Jamoaviy va ekologik huquqlar

• Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi (1948): 19–21-moddalarda fikr, so‘z, tinch yig‘ilishlar erkinligi va davlat boshqaruvida ishtirok etish huquqi e’lon qilingan. • Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risidagi xalqaro pakt (1966): Davlatlarga kamsitishsiz saylovlar o‘tkazish, so‘z va uyushish erkinligini himoya qilish bo‘yicha qat’iy majburiyat yuklaydi. • Xalqaro standartlar: Teng, erkin, to‘g‘ridan-to‘g‘ri va yashirin ovoz berish, shuningdek siyosiy plyuralizm demokratik davlatlarning asosiy xalqaro mezoni hisoblanadi. UDHR 1948 — Umumjahon deklaratsiyasi ICCPR 1966 — Xalqaro pakt

• Konstitutsiyaviy mustahkamlanish: Yangi tahrirdagi O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining VII bobi fuqarolarning siyosiy huquqlariga bag‘ishlangan. • Xalq suvereniteti: Xalq davlat hokimiyatining birdan-bir manbaidir. Jamiyat va davlat hayotining muhim masalalari umumxalq muhokamasiga va referendumga qo‘yiladi. • Davlat kafolati: Davlat organlari fuqarolarning siyosiy jarayonlarda teng va erkin ishtirok etishlari uchun barcha tashkiliy-huquqiy sharoitlarni yaratishi shart. VII bob — Siyosiy huquqlar Bosh mezon — Xalq suvereniteti

• Faol saylov huquqi: Fuqaroning davlat hokimiyati vakillik organlariga saylash va referendumlarda ovoz berish huquqi (18 yoshga to‘lgan barcha muomala layoqatli fuqarolar). • Passiv saylov huquqi: Qonunda belgilangan mezonlar asosida vakillik organlariga (Prezidentlikka, Qonunchilik palatasiga, mahalliy kengashlarga) saylanish huquqi. • Asosiy tamoyillar: Saylov kodeksiga muvofiq saylovlar umumiy, teng, to‘g‘ridan-to‘g‘ri saylov huquqi asosida, yashirin ovoz berish orqali va ochiq tashkil etiladi.

• Bevosita (to‘g‘ridan-to‘g‘ri) demokratiya: Fuqarolarning qaror qabul qilishda vositachilarsiz qatnashishi — umumxalq referendumlari, mahalliy so‘rovlar va qonun loyihalari muhokamasi. • Vakillik demokratiyasi: Xalq o‘z vakolatlarini saylovlar orqali saylangan vakillik organlariga (Oliy Majlis va mahalliy Kengashlar) topshiradi. • O‘zaro mutanosiblik: Vakillik organlarining hisobdorligi bilan birga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xalq ishtiroki mexanizmlari qonunlarning sifatini va jamoatchilik ishonchini oshiradi. Bevosita — Referendum va muhokamalar Vakillik — Parlament va mahalliy kengashlar