Vint chiziqlari va rezbalar

Nuqta silindr o‘qi atrofida bir tekis aylanib, ayni vaqtda o‘q yo‘nalishida bir tekis siljisa, silindrik vint chizig‘i hosil bo‘ladi. Bir to‘liq aylanishdagi o‘q bo‘ylab siljishni h bilan belgilaymiz. Grafik yasash uchun aylana va h balandlik bir xil sondagi, masalan, 12 ta teng qismga bo‘linadi. Aylananing bo‘linish nuqtalaridan chiqarilgan yasovchilar mos balandliklar bilan kesishib, vint chizig‘i nuqtalarini beradi. Silindr yoyilmasida bir o‘ram to‘g‘ri chiziq kesmasiga aylanadi. Keyinroq ko‘p kirimli rezbada bir aylanishdagi yo‘l bilan qo‘shni profillar qadami bir xil bo‘lmasligini ko‘ramiz.

Vint chizig‘i — fazoviy chiziq, rezba esa vintsimon joylashgan profilga ega sirt elementidir. Rezba sterjen tashqarisida yoki teshik ichida hosil qilinadi. Tasnif belgilarini aralashtirmaslik kerak: bitta rezba bir vaqtning o‘zida tashqi, silindrik, o‘ng va bir kirimli bo‘lishi mumkin. O‘ng rezbali vintni kallagi tomonidan qarab soat mili yo‘nalishida aylantirsak, u qo‘zg‘almas gaykaga kirib boradi. Chap rezbada buning aksi kuzatiladi. Ko‘p kirimli rezbada bir-biridan siljitilgan bir nechta mustaqil vint o‘rami mavjud.

Profil rezba o‘qi orqali o‘tuvchi tekislikdagi kesimda ko‘riladi. Metrik rezbaning asosiy uchburchak profili 60° burchakka ega; amaldagi cho‘qqi va botiqlar ideal o‘tkir uchburchak ko‘rinishida emas. Tr rezbasi simmetrik trapetsiya profiliga ega, profil burchagi 30°. Tirak rezbaning nosimmetrik profili asosan bir yo‘nalishdagi o‘qiy yukni qabul qilishga mos. Yumaloq profil maxsus, jumladan ifloslanish va shikastlanish ehtimoli bor birikmalarda uchraydi. Quvur rezbalarini oddiy millimetrli diametr bilan talqin qilmaslik kerak: masalan, G belgisidan keyingi son quvurning shartli o‘lchamiga bog‘liq.

Tashqi rezba diametrlari kichik d, ichki rezbaniki katta D harflari bilan belgilanadi. Tashqi diametr, o‘rta diametr va ichki diametr bir-biridan farq qiladi. O‘rta diametrni tashqi va ichki diametrlarning oddiy arifmetik o‘rtachasi deb qabul qilish noto‘g‘ri. P — o‘q bo‘ylab qo‘shni profillarning mos nuqtalari orasidagi masofa. L — bitta vint chizig‘i bo‘ylab bir aylanishga mos o‘qiy siljish; adabiyotlarda u t yoki Ph bilan ham belgilanishi mumkin. z kirim uchun L=zP. Masalan, ikki kirimli, qadami 2 mm bo‘lgan rezba bir aylanishda 4 mm siljish beradi.

Ish chizmasida barcha vint o‘ramlarini chizish shart emas: rezba shartli tasvirlanadi. Sterjenning tashqi diametri asosiy yo‘g‘on tutash chiziq, ichki diametri ingichka tutash chiziq bilan ifodalanadi. Uchidan ko‘rinishda tashqi aylana to‘liq va yo‘g‘on, ichki aylana esa taxminan to‘rtdan uch qismli ingichka yoy bo‘ladi. Ko‘rinadigan rezba chegarasi yo‘g‘on tutash chiziq bilan belgilanadi. O‘q chizig‘i ingichka shtrix-punktir chiziqdir; uni rezbaning ichki diametr chizig‘i bilan adashtirmang.